Το χρονικό διάστημα από τη σύσταση της Κρητικής Πολιτείας μέχρι και την Ένωση, αποτελεί μια ιδιαίτερα πυκνή περίοδο με πλήθος πολιτικών και κοινωνικών μεταβολών. Στο πληθυσμιακό πεδίο, η αποχώρηση σημαντικού μέρους του μουσουλμανικού πληθυσμού, επέτρεψε την οριστική εδραίωση του χριστιανικού στοιχείου στον πολιτικό και οικονομικό τομέα. Όσοι μουσουλμάνοι απέμειναν, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το νησί την περίοδο 1923-1924 στο πλαίσιο της συμφωνίας ανταλλαγής των πληθυσμών. Η παραπάνω διαδικασία, συνοδεύτηκε από τη μεταβίβαση μουσουλμανικών γαιών σε χριστιανούς, κυρίως στον χώρο της υπαίθρου, ευνοώντας τη μετακίνηση πληθυσμού από τις ορεινές στις πεδινές περιοχές και τη σημαντική διεύρυνση της μικροϊδιοκτησίας.

Στο ίδιο πλαίσιο, οι μεταβολές στην γαιοκτησία, το τέλος των μεγάλων εσωτερικών αντιπαραθέσεων και η κυβερνητική πολιτική στο πεδίο της γεωργίας, συνέβαλαν στην ενίσχυση της παραγωγής. Επιπλέον, κατά την περίοδο της Κρητικής Πολιτείας υπήρξαν έντονες προσπάθειες για την εισαγωγή νέων καλλιεργητικών μεθόδων αλλά και της παραγωγής προϊόντων με μεγαλύτερη εμπορική αξία, όπως η σταφίδα, τα κίτρα, ο καπνός κ.ά. Σημαντική παράμετρος στη διαδικασία αυτή, αποτέλεσε και η προοπτική της μετατόπισης του εμπορίου από τον χώρο της Ανατολικής Μεσογείου, στα δυτικά, στις συνδιαλλαγές με την Ελλάδα και τα πλούσια ευρωπαϊκά κράτη.